Kasırgalara neden ve nasıl isim konuyor?

Bir Florida sakini, Ağustos sonunda eyalete vuran Irma Kasırgasına sesleniyor: ”Evine git Irma! Sarhoşsun!”

AMERİKA BÜLTENİ (27 Eylül 2017)

‘Maria’ kasırgasının Porto Riko’da yol açtığı yıkım nadir görülen boyutlara ulaştı. 3.5 milyon kişinin yaşadığı adanın tamamına yakın kısmında elektrik ve internetin kesik olması da felaketin boyutları hakkında bilgi almayı güçlendiriyor. Alt yapısı yerle bir olan ülkenin, elektrik ve içme suyu hatlarını onarmasının haftalar hatta aylar sürebileceği belirtiliyor.

Atlantik, 2017 yılında oldukça yoğun bir kasırga sezonu geçiriyor. Bu da kasırga haberlerini dünya gündeminin üst sıralarına taşıyor. Maria, Harvey, Irma, Jose gibi isimler anıldığında sadece ABD’de değil dünyanın birçok yerinde insan kasırgalardan söz edildiğini biliyor.

Peki kasırgalara neden isim konuyor ve bu gelenek nasıl başladı?

Kasırgalara isim konmasının tek bir nedeni var; Kasırga güzergahında iletişimi kolaylaştırmak. Eskiden kasırgalar, enlem ve boylamları belirtilerek tanımlanıyordu. Ancak sürekli değişen numaraları söylemek güçlük olduğu gibi farklı kaynaklara bilgi aktarımını da güçleştiriyordu. Kasırgaların hareketlerinin öngörülemezliği de durumu daha zorlaştırıyordu. Bu soruna çözüm olarak zaman kasırgalara rastgele bir isim konuluyordu.

Eski kız arkadaşlarının ve karılarının isimlerini verdiler

İsim koyma geleneğini sistemli olarak 19’ncu yüzyıl sonunda Avustralyalı meteorolojist Clement Wragge başlattı. Wragge, güney pasifikteki kasırgalara önce Yunan alfabesini (alfa, beta…) isim sıralaması olara kullanırken sonradan popüler kız isimleri seçmeye başladı. Wragge’ın, Avustralya Hava Dairesinin başına atanmasına engel olan politikacıların isimlerini de bir süre kasırga isimlendirmede kullandığı da kaydediliyor.  Wragge’in Queensland’taki bürosu kapatılınca sistemi de unutuldu. Ta ki yaklaşık 40 yıl sonra George Stewart, 1941 tarihli popüler romanı Storm’da, ‘eski kız arkadaşlarının adını güney pasifik kasırgalarına veren bu meteorolijistten bahsedinceye’ kadar. Roman İkinci Dünya Savaşı yıllarında özellikle de ABD donanması meteorolojistleri ve Hava Kuvvetleri personeli arasında popüler oldu. Üç ordu görevlisi 1944 yılında tropik fırtınalarla ilgili hava tahmin raporlarını hazırlamaları için Saipan’da görevlendirildiklerinde bu romandan esinlenerek, ‘’aniden şiddetlenmeleri, öngörülemezlikleri ve arkalarında enkaz bırakmaları’’ esprisi ile fırtınalara karılarının adını vermeye başladılar. Bir yıl sonra kadın adı vermek resmi uygulamaya dönüştü.

1947 yılında isimlendirme uygulaması ABD karasına taşındı. Miami’deki Hava Kuvvetleri Kasırga Dairesi, kuzey atlantikteki fırtınalara ABD ordu ve donanmasının fonetik alfabesi ile (Able, Baker, Charlie vb) isimlendirmeye başladı. 1950 yılında art arda üç büyük kasırga oluştu. Bunlara verilen isimler ilk kez resmi basın bültenlerinde de kullanılınca ilk kez Amerikan medyası da kasırgaları isimleriyle haberleştirdi. Ancak, ordu alfabesi karışıklıklara neden olunca kadın isimlerinin kullanılması benimsendi.

Başlangıçta ilk oluşan kasırga veya tropik fırtınaya ‘A’ harfi ile başlayan bir kadın adı konuyor, ikincisine ‘B’ harfi ile başlayan bir kadın adı konuyordu ve bu böyle devam ediyordu. Meteorolojist ve hava gözlemcilerinin, isim seçerken özellikle de yıkıcı potansiyele sahip kasırgalarda eski sevgili veya eşlerinin isimlerini seçtiği iddiaları tartışmalara neden oluyordu.

Erkek isimler 1979’da eklendi

Dünya Meteoroloji Organizasyonu, 1953 yılında buna bir düzen vermeye karar verdi ve önceden listeler hazırladı. Oluşan her tropik fırtına ve kasırgaya listede sıradaki isim veriliyordu. Ancak tartışmalar yine sona ermedi. Çünkü liste tamamen kadın isimlerinden oluşuyordu.

1950’lerin dünyasında popüler bir espri olarak görülen bu durum 1960’larda kadınların eşitliklerini kazanmasının hızlanmasıyla tartışmalara neden olmaya başladı. Kadınların 1960’ların sonunda başlattığı itiraz ve protestolar 10 yıl sonra 1978 yılında Ulusal Atmosfer ve Okyanus İdaresinin (NOAA) pes etmesiyle sonuç verdi. NOAA artık kasırgalara erkek isimlerinin de verileceğini açıkladı. 11 Temmuz 1979 günü Meksika Körfezini vuran ‘Bob’, erkek adı verilen ilk kasırga oldu.

Ancak yaklaşık 30 yıldır kasırgalara kadın ve erkek isimleri verildiği halde, kamuoyunun kadın ve erkek isimli kasırgaları farklı algıladığı tartışmaları da sona ermedi. 2014 yılında yayınlanan bir araştırma, kadın isimli kasırgaların, daha az şiddetli olacağı duygusu uyandırdığı ve bunun da kadın isimli kasırgalara karşı daha az hazırlık yapılmasına ve daha büyük hasara neden olduğu tespiti yapılıyordu.

Günümüzde kasırgalara, her yıl için alfabetik düzende 21 isimden oluşan 6 ayrı liste, yıllık sırayla isim olarak veriliyor. Örneğin 2017 yılında kullanılan 21 isimlik liste 2023 yılında tekrar kullanılacak. Eğer bir kasırga ölümcül ve oldukça yıkıcı olursa, kötü hatıraları canlandırmamak için listeden emekli ediliyor. Eğer bir sezon içinde 21’den fazla kasırga ve tropik fırtına oluşursa, Yunan alfabesi (alfa, beta, gama…) fazla isimler olarak kullanılıyor. Ophelia, Philippe, Rina, Sean, Tammy, Vince ve Whitney, 2017 listesinde henüz kullanılmamış isimler.

Atlantik ve Pasifik’teki kasırga ve tayfunların bu yılki ve önümüzdeki 6 yıllık isim listesine ŞURADAN bakabilirsiniz.

AMERİKA BÜLTENİ‘ni Twitter’dan takip edebilirsiniz

You must be logged in to post a comment Login